Nasaliteit (neusspraak)

Is nasaliteit of neusspraak storend? Sommige mensen vinden absoluut van wel. Maar de meningen hierover zijn verdeeld. Sommige mensen zijn zeer herkenbaar door hun nasale spraak. Een bekend voorbeeld hiervan is de Vlaamse cabaretier Philippe Geubels. 
Wat gebeurt er precies met nasaliteit, wat zijn de oorzaken en wat kan eraan gedaan worden om de nasaliteit te verminderen?

Wat is nasaliteit?

Onze neus is een relatief klein maar zeer belangrijk orgaan. Niet alleen als zintuig om bijvoorbeeld te kunnen ruiken, maar de neus speelt ook een grote rol bij het praten. Als we praten dan gebruiken we de lucht die we uitademen. Op deze lucht kunnen we praten. In onze taal gaat de lucht bij de meeste klanken door de mond naar buiten. Bij slechts drie klanken is dit echter niet het geval. Dat zijn de klanken /m/, /n/ en /ng/ (van wang). Hierbij gaat de lucht geheel via de neus naar buiten.
Als je nasaal praat dan gaat de lucht niet of niet helemaal de juiste kant op via de mond of de neus.

Soorten nasaliteit

Gesloten nasaliteit of hyponasaliteit

Hierbij gaat er te weinig lucht door de neus. De spraak klinkt dan ‘verstopt’. De neusgang wordt afgesloten, terwijl dit niet de bedoeling is. De lucht verdwijnt bij de uitspraak van de /m/, /n/ en /ng/ door de mond i.p.v. door de neus. Als je flink verkouden bent, klink je hyponasaal.

nasaliteit

Open nasaliteit of hypernasaliteit

Hierbij gaat er te veel lucht door de neus. De neusgang wordt onvoldoende afgesloten door het velum (het zachte gehemelte, dit is een spier). Dit is met name te horen bij de uitspraak van klinkers, zoals /aa/, /oe/ en /ie/. Philippe Geubels is zoals in de inleiding genoemd, een voorbeeld van iemand die hypernasaal spreekt.

Mengvorm

Open en gesloten nasaliteit kunnen ook tegelijk voorkomen. Bijvoorbeeld: een kind met een schisis (gespleten gehemelte) dat verkouden is. Er ontsnapt teveel lucht door de spleet maar tegelijkertijd kan de lucht juist niet door de neus ontsnappen.

Oorzaken van nasaliteit

Gesloten neusspraak ontstaat o.a. door:

  • allergie; de slijmvliezen zwellen
  • vergrote neusamandel
  • verkoudheid
  • ontstoken, grote keelamandelen
  • vreemde voorwerpen in de neus (kralen, knikkers)
  • scheef neustussenschot

Open neusspraak ontstaat o.a. door:

  • aangeboren gehemelteafwijking (schisis)
  • een gat in het gehemelte na een ongeluk met bijvoorbeeld een lollystokje
  • een verlamming van het gehemelte
  • verwijdering van neus- en/of keelamandelen; de amandelen hebben er langere tijd voor gezorgd dat er een afsluiting was waardoor het zachte gehemelte niets hoefde te doen om een afsluiting van de neusgang te maken. Na verwijdering is deze spier ‘lui’.

Het verminderen van nasaliteit bij de logopedist

Uiteraard zullen wij eerst onderzoek doen om te achterhalen wat de oorzaak is van de nasaliteit en of de neus goed doorgankelijk is.
Een doorverwijzing naar een Kno-arts kan soms het geval zijn om organische oorzaken uit te sluiten.

Bij de gesloten neusspraak wordt een goede neusademhaling en lipsluiting aangeleerd. De neus blijft hierdoor vrij doorgankelijk.
Bij kinderen gebeurt dit in ons Centrum uiteraard op speelse wijze.

Ook de open neusspraak wordt bij kinderen met spelletjes verminderd. Wij geven blaas- en zuigspelletjes om het velum (zachte gehemelte) te versterken, zoals:

  • blaasvoetbal door een rietje, met een watje, een pingpongballetje of papierpropje
  • fluiten met de mond of op verschillende fluitjes
  • de wangen bollen en zachtjes met de vinger in duwen; er mag geen lucht ontsnappen via de neus
  • vla of yoghurt met een rietje opzuigen
  • papiertjes of kleine fiches met een rietje opzuigen
  • ballonnen opblazen

Lees ook de informatie op de website van de beroepsvereniging NVLF.